Wstęp
W obliczu rosnących wyzwań zdrowia publicznego oraz dynamicznych zmian w wiedzy me-dycznej, rola dietetyków w systemie ochrony zdrowia ulega istotnemu wzmocnieniu (Ali, Sethi, 2025). Jednocześnie brak jednolitego, ustawowo uregulowanego systemu ustawicznego kształce-nia zawodowego dietetyków w Polsce rodzi pytania o jakość przygotowania tej grupy zawodowej oraz spójność standardów opieki żywieniowej. W takich warunkach konieczność ciągłego dosko-nalenia zawodowego przestaje być jedynie indywidualnym wyborem, a coraz częściej postrzegana jest jako integralny komponent odpowiedzialności zawodowej i społecznej.
Aktualne analizy wskazują, że dobrze zaprojektowane programy ustawicznego kształcenia przekładają się nie tylko na wzrost kompetencji profesjonalistów, lecz również na poprawę jakości opieki i stanu zdrowia pacjentów (Ali, Sethi, 2025). Jednocześnie dostęp do kształcenia ustawiczne-go oraz jego organizacja pozostają zróżnicowane pomiędzy krajami i systemami ochrony zdrowia, co podkreśla znaczenie lokalnych uwarunkowań systemowych i politycznych w projektowaniu efektywnych modeli edukacyjnych (Cunningham i in., 2024; European Federation of the Associa-tions of Dietitians [EFAD], 2016).
Na tym tle sytuacja dietetyków w Polsce pozostaje wciąż niejednoznaczna. Pomimo rosnącej roli tej grupy zawodowej w profilaktyce niezakaźnych chorób przewlekłych, edukacji zdrowotnej oraz wsparciu terapeutycznym pacjentów, brak jest jednolitych regulacji dotyczących zarówno standardów wykonywania zawodu, jak i obowiązku doskonalenia zawodowego (Słoma-Krześlak, Mogiłko 2025). Jednocześnie literatura międzynarodowa podkreśla, że dietetycy stanowią istot-ne ogniwo systemu ochrony zdrowia, a ich działania mają udokumentowany wpływ na wyniki kliniczne oraz koszty opieki zdrowotnej (Schuetz i in., 2021; Mitchell, Porter 2016; Erickson i in., 2023). W ostatnich latach coraz częściej zwraca się również uwagę na potrzebę rozwijania kompe-tencji zawodowych dietetyków w sposób systemowy, z uwzględnieniem zmieniających się potrzeb zdrowotnych populacji oraz rosnącej złożoności opieki nad pacjentem (Giroux i in., 2025; Gonzalez i in., 2023). To wiąże się również z obserwowanymi w niektórych systemach ochrony zdrowia nie-doborami wysoko wykwalifikowanych specjalistów oraz potrzebą wzmacniania ścieżek rozwoju zawodowego (Davis i in., 2023).
Aktualna dyskusja nad ustawowym uregulowaniem zawodu dietetyka w Polsce, prowadzona m.in. w kontekście projektu ustawy o zawodzie dietetyka i samorządzie zawodowym dietetyków oraz prac Parlamentarnego Zespołu ds. ustawowego uregulowania zawodu dietetyka i utworzenia samorządu zawodowego dietetyków, nadaje szczególne znaczenie pytaniom o kwalifikacje, odpo-wiedzialność zawodową oraz mechanizmy doskonalenia zawodowego (Polskie Towarzystwo Die-tetyki, 2026; Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, 2026). W tym kontekście poznanie opinii środowiska dietetyków może stanowić istotne źródło informacji dla projektowania rozwiązań, które będą nie tylko formalnie poprawne, ale również akceptowalne i możliwe do wdrożenia w praktyce.
Potencjalne wprowadzenie formalnego systemu ustawicznego kształcenia zawodowego, choć korzystne z punktu widzenia jakości opieki zdrowotnej, wiąże się z licznymi wyzwaniami. Do naj-częściej wskazywanych należą kwestie finansowe, dostępność wysokiej jakości szkoleń, ich ade-kwatność do potrzeb praktyki zawodowej oraz możliwości organizacyjne uczestnictwa w kształ-ceniu równolegle z aktywnością zawodową (Krobot i in., 2025; Zaher i in., 2025). W badaniach prowadzonych w różnych systemach ochrony zdrowia podkreśla się również znaczenie czynników organizacyjnych i instytucjonalnych, takich jak wsparcie pracodawcy, dostęp do infrastruktury edukacyjnej czy elastyczność form kształcenia, które mogą istotnie wpływać na poziom uczestnic-twa w procesie doskonalenia zawodowego (Aleo i in., 2024; Cunningham i in., 2024).
W literaturze zwraca się ponadto uwagę, że skuteczność wdrażania systemów ustawicznego kształcenia zależy nie tylko od formalnych regulacji, lecz także od poziomu akceptacji środowiska zawodowego oraz postrzeganej wartości takich rozwiązań (Aleo i in., 2024). W sytuacji braku spój-ności pomiędzy założeniami systemowymi a realnymi możliwościami uczestników istnieje ryzyko, że obowiązek doszkalania będzie postrzegany jako obciążenie administracyjne, a nie jako narzę-dzie wspierające rozwój kompetencji i poprawę jakości opieki.
W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera identyfikacja czynników warunkujących akceptację potencjalnego systemu ustawicznego kształcenia wśród dietetyków oraz rozpoznanie barier, które mogą ograniczać jego efektywne wdrażanie. Dotychczasowe badania w tym obszarze w Polsce są jednak nieliczne i fragmentaryczne, a dostępne dane nie pozwalają na pełne uchwycenie perspektywy środowiska zawodowego w skali ogólnokrajowej (Słoma-Krześlak, Mogiłko, 2025). Brakuje zwłaszcza analiz, które w sposób systematyczny łączyłyby ocenę postaw wobec kształce-nia ustawicznego z identyfikacją uwarunkowań ekonomicznych, organizacyjnych i jakościowych.
Nowością niniejszego badania jest empiryczna analiza postaw dietetyków wobec potencjal-nego systemu ustawicznego kształcenia zawodowego w Polsce, przeprowadzona w kontekście trwającej debaty nad ustawowym uregulowaniem zawodu. Badanie koncentruje się nie tylko na poziomie deklarowanego poparcia dla takiego rozwiązania, lecz także na warunkach jego akcep-tacji oraz barierach, które mogą ograniczać skuteczność ewentualnej implementacji.
Celem badania była ocena postaw dietetyków wobec potencjalnego wprowadzenia formalne-go systemu ustawicznego kształcenia zawodowego oraz identyfikacja barier i uwarunkowań jego akceptacji, ze szczególnym uwzględnieniem implikacji dla projektowania rozwiązań systemowych w polityce zdrowotnej.
Materiał i metody
Projekt badania i procedura
Badanie miało charakter przekrojowy i zostało przeprowadzone od lutego do marca 2026 roku z wykorzystaniem metody sondażu diagnostycznego. Dane zebrano za pomocą anonimowego kwestionariusza ankiety internetowej z wykorzystaniem narzędzia Google Forms (Google LLC), dystrybuowanego wśród dietetyków pracujących w Polsce. Link do ankiety był dystrybuowany drogą elektroniczną w zamkniętych i otwartych grupach branżowych skupiających dietetyków, poprzez media społecznościowe oraz kanały komunikacji organizacji zawodowych, w tym profil Polskiego Związku Zawodowego Dietetyków. Rekrutacja miała charakter otwarty, dlatego nie było możliwe ustalenie liczby osób, które zapoznały się z zaproszeniem do udziału w badaniu. Wybór tej metody podyktowany był możliwością dotarcia do szerokiej grupy respondentów reprezentu-jących różne regiony kraju oraz zróżnicowane formy wykonywania zawodu.
Udział w badaniu był dobrowolny, a respondenci przed przystąpieniem do wypełniania an-kiety byli informowani o jego anonimowym charakterze oraz celu naukowym. Zastosowano dobór nieprobabilistyczny o charakterze dogodnym (convenience sampling).
Charakterystyka próby
Do udziału w badaniu kwalifikowano osoby spełniające następujące kryteria włączenia: wyko-nywanie zawodu dietetyka lub posiadanie wykształcenia kierunkowego w zakresie dietetyki oraz aktywność zawodowa na terenie Polski. Z badania wykluczono osoby nieposiadające wykształce-nia kierunkowego w zakresie dietetyki, studentów nieaktywnych zawodowo oraz respondentów, którzy nie wyrazili świadomej zgody na udział w badaniu lub wypełnili kwestionariusz w sposób niekompletny.
Dodatkowo w procesie przygotowania danych do analizy usunięto ankiety zawierające niepeł-ne odpowiedzi lub wskazujące na losowy sposób ich udzielania. Z analizy wykluczono 40 kwestio-nariuszy ze względu na niekompletność danych. W badaniu wzięło udział 646 osób wykonujących zawód dietetyka. Respondenci reprezentowali wszystkie województwa w Polsce oraz zróżnicowa-ne formy zatrudnienia.
Narzędzie badawcze
W badaniu wykorzystano autorski kwestionariusz ankiety, opracowany na podstawie prze-glądu literatury dotyczącej ustawicznego kształcenia zawodowego, barier wdrażania standardów w ochronie zdrowia oraz roli dietetyków w systemie opieki zdrowotnej. Kwestionariusz składał się z pytań zamkniętych oraz półotwartych i obejmował następujące obszary: (a) charakterystykę demograficzną i zawodową respondentów, (b) formę zatrudnienia i staż pracy, (c) aktywność w za-kresie doskonalenia zawodowego, (d) postawy wobec potencjalnego wprowadzenia formalnego systemu ustawicznego kształcenia zawodowego, (e) identyfikację barier utrudniających uczest-nictwo w szkoleniach, (f) warunki, które mogłyby zwiększyć akceptację systemu doskonalenia zawodowego.
Pytania dotyczące kosztów, punktów edukacyjnych oraz organizacji szkoleń miały charakter hipotetyczny i odnosiły się do możliwych warunków akceptacji potencjalnego systemu, a nie do obowiązujących w czasie badania wymogów prawnych. Dodatkowo uwzględniono pytania umoż-liwiające zebranie opinii jakościowych dotyczących oczekiwań wobec systemu kształcenia oraz postrzeganych zmian w środowisku zawodowym. Pierwsze pytania kwestionariusza pełniły funk-cję pytań kwalifikujących i dotyczyły wykształcenia kierunkowego, aktywności zawodowej oraz formy wykonywania zawodu.
W kwestionariuszu ankiety celowo pominięto pytanie dotyczące płci respondentów, co wy-nika ze specyfiki struktury zatrudnienia w zawodzie dietetyka. Z dostępnych danych oraz obser-wacji rynku pracy wynika, że zawód ten jest silnie sfeminizowany, a udział mężczyzn pozostaje relatywnie niski. W konsekwencji uwzględnienie zmiennej płci mogłoby prowadzić do uzyskania nierównomiernych i trudnych do interpretacji rozkładów, w których liczebność grupy mężczyzn byłaby niewystarczająca do przeprowadzenia rzetelnych analiz porównawczych. Pominięcie tego pytania miało na celu uniknięcie pozornych wniosków wynikających z braku reprezentatywności oraz skoncentrowanie analizy na zmiennych o większym znaczeniu poznawczym dla badanych zagadnień.
Kwestionariusz został poddany wstępnej ocenie pilotażowej wśród niewielkiej grupy dietety-ków w celu oceny jego zrozumiałości i adekwatności.
Analiza danych
Analizę danych przeprowadzono z wykorzystaniem statystyki opisowej oraz analiz porów-nawczych. Wyniki przedstawiono w postaci liczebności oraz odsetków odpowiedzi dla poszczegól-nych kategorii zmiennych. W przypadku pytań wielokrotnego wyboru uwzględniono możliwość wskazania więcej niż jednej odpowiedzi. W celu pogłębienia analizy przeprowadzono ocenę za-leżności pomiędzy wybranymi cechami respondentów a postawami wobec potencjalnego wpro-wadzenia obowiązku ciągłego doszkalania w zawodzie dietetyka. Analizowano zależności mię-dzy oceną tego rozwiązania a stażem pracy, aktualnym uczestnictwem w kursach i szkoleniach, deklarowanym budżetem przeznaczanym na doszkalanie oraz miejscem wykonywania zawodu. Dodatkowo oceniono zależność między stażem pracy respondentów a częstotliwością uczestnic-twa w kursach i szkoleniach oraz zależność między województwem a częstotliwością uczestnictwa w kursach i szkoleniach. Na potrzeby analiz porównawczych zmienną dotyczącą miejsca pracy przekodowano do dwóch kategorii: praca w szpitalu lub placówce publicznej oraz praca poza sekto-rem szpitalnym / publicznym. W przypadku zmiennych o małych liczebnościach w poszczególnych kategoriach dokonano ich łączenia w szersze kategorie analityczne. Do oceny zależności między zmiennymi kategorialnymi wykorzystano test chi-kwadrat Pearsona. Siłę związku oceniano za pomocą współczynnika V Kramera. Za poziom istotności statystycznej przyjęto p < 0,05. Dane ja-kościowe pochodzące z pytań otwartych poddano analizie tematycznej. Analiza jakościowa została przeprowadzona przez dwóch niezależnych badaczy z wykorzystaniem podejścia indukcyjnego, a rozbieżności w kodowaniu były rozstrzygane w drodze dyskusji.
Aspekty etyczne
Badanie miało charakter anonimowy i nie obejmowało zbierania danych umożliwiających identyfikację respondentów. Udział w badaniu był dobrowolny, a wypełnienie ankiety było rów-noznaczne z wyrażeniem świadomej zgody na udział w badaniu. Zgodnie z obowiązującymi prze-pisami badanie nie wymagało uzyskania zgody komisji bioetycznej.
Wyniki
Ogólna charakterystyka próby
W badaniu wzięło udział 646 dietetyków reprezentujących wszystkie województwa w Polsce (Tabela 1). Największy odsetek respondentów pochodził z województw mazowieckiego (15,5%), śląskiego (13,8%) oraz małopolskiego (11,9%). Pod względem formy zatrudnienia dominowała działalność indywidualna. Ponad połowa respondentów prowadziła własną praktykę. Znaczący odsetek stanowili również dietetycy pracujący w placówkach publicznych lub szpitalach, a tak-że w poradniach oraz w formie usług online. Struktura stażu zawodowego była zróżnicowana. Największą grupę stanowili dietetycy z doświadczeniem 2-5 lat oraz poniżej 2 lat. Zdecydowana większość respondentów deklarowała aktywność w zakresie doskonalenia zawodowego. Najczę-ściej wskazywano uczestnictwo w kursach kilka razy w roku lub 1-2 razy w roku.
Tabela 1
Charakterystyka badanej grupy (N = 646)
Postawy dietetyków wobec ustawicznego kształcenia zawodowego
Pomimo wysokiego poziomu aktywności edukacyjnej, stosunek do potencjalnego wprowa-dzenia formalnego / obowiązkowego systemu ustawicznego kształcenia zawodowego był bardziej zróżnicowany. Łącznie 71,2% respondentów popierało tę ideę, podczas gdy 16,9% wyrażało sprze-ciw, natomiast 11,9% nie miało jednoznacznego zdania (Tabela 2).
Tabela 2
Postawy dietetyków wobec ustawicznego kształcenia oraz identyfikowane bariery i uwarunkowa-nia (N = 646)
W dodatkowej analizie nie stwierdzono istotnej statystycznie zależności między stażem pra-cy respondentów a oceną pomysłu potencjalnego wprowadzenia obowiązku ciągłego doszkalania w zawodzie dietetyka, χ2(12) = 9,946; p = 0,621; V Kramera = 0,072. Oznacza to, że poziom akcep-tacji potencjalnego obowiązku ustawicznego kształcenia był podobny w grupach różniących się długością doświadczenia zawodowego.
Stwierdzono natomiast istotną statystycznie zależność między miejscem wykonywania zawo-du a oceną tego rozwiązania, χ2(4) = 18,775; p < 0,001; V Kramera = 0,170. Respondenci pracujący w szpitalu lub placówce publicznej częściej deklarowali zdecydowane poparcie dla potencjalnego obowiązku doszkalania niż osoby pracujące poza sektorem szpitalnym / publicznym. Zdecydowa-ne poparcie wyraziło 43,4% respondentów pracujących w szpitalu lub placówce publicznej oraz 28,6% respondentów pracujących poza tym sektorem. Łączne poparcie, obejmujące odpowiedzi„raczej popieram” i „zdecydowanie popieram”, wynosiło odpowiednio 79,1% i 66,4%.
Opinie dotyczące wpływu obowiązkowego doszkalania na prestiż zawodu były podzielone, około 42,9% respondentów uważało, że może ono podnieść prestiż zawodu, natomiast 29,7% nie podzielało tego przekonania. Jednocześnie 35,9% badanych obawiało się, że wprowadzenie regu-lacji może ograniczyć dostęp do zawodu (Tabela 2).
Dodatkowo, stwierdzono istotną statystycznie zależność między aktualnym uczestnictwem w kursach lub szkoleniach a oceną pomysłu potencjalnego wprowadzenia obowiązku ciągłego do-szkalania w zawodzie dietetyka, χ2(12) = 63,782; p < 0,001; V Kramera = 0,181. Osoby deklarujące regularny udział w szkoleniach częściej wyrażały poparcie dla takiego rozwiązania niż responden-ci, którzy obecnie nie uczestniczyli w kursach.
Zdecydowana większość respondentów deklarowała możliwość przeznaczenia na doszkalanie mniej niż 1000 zł rocznie. Po przekodowaniu deklarowanego budżetu na doszkalanie do dwóch kategorii wykazano również istotną zależność między możliwościami finansowymi respondentów a oceną potencjalnego obowiązku doszkalania, χ2(2) = 37,298; p < 0,001; V Kramera = 0,240. Osoby deklarujące możliwość przeznaczenia powyżej 1000 zł rocznie na doszkalanie częściej popierały takie rozwiązanie niż osoby deklarujące budżet do 1000 zł. Ponad połowa badanych oceniała ja-kość kursów jako średnią (54,6%), 25,9% jako wysoką, a 11,3% jako niską (Tabela 2).
W dodatkowej analizie stwierdzono istotną statystycznie zależność między stażem pracy a częstotliwością uczestnictwa w kursach i szkoleniach, χ2(9) = 29,251; p < 0,001; V Kramera = 0,123. Zależność ta miała jednak słabą siłę. Uczestnictwo w kursach kilka razy w roku najczęściej deklarowali respondenci ze stażem 2-5 lat, natomiast udział w szkoleniach 1-2 razy w roku najczę-ściej wskazywały osoby ze stażem 6-10 lat.
Nie stwierdzono istotnej statystycznie zależności między województwem a częstotliwością uczestnictwa w kursach i szkoleniach, χ2(45) = 52,483; p = 0,207. Ze względu na znaczną liczbę komórek o niskiej liczebności oczekiwanej wynik ten potraktowano jako eksploracyjny i nie for-mułowano szczegółowych wniosków dla poszczególnych województw.
Bariery uczestnictwa w ustawicznym kształceniu
W analizie jakościowej zidentyfikowano cztery główne kategorie barier: ekonomiczne, orga-nizacyjne, jakościowe oraz związane z dostępnością szkoleń. Najczęściej wskazywaną barierą były wysokie koszty kursów (92,9%). Istotne znaczenie miały również niska jakość szkoleń (52,5%) oraz trudności w pogodzeniu uczestnictwa w kursach z obowiązkami zawodowymi (51,9%). Przy-kładowe wypowiedzi respondentów przedstawiono w Tabeli 3.
Tabela 3
Przykłady odpowiedzi otwartych wskazujących na bariery podawane przez respondentów w związ-ku z planowanym wprowadzeniem ustawicznego kształcenia
Warunki akceptacji systemu ustawicznego kształcenia
Respondenci wskazywali, że akceptacja ewentualnego obowiązku doszkalania uzależniona jest przede wszystkim od dostępności finansowej oraz organizacyjnej systemu. Najczęściej postu-lowano: dofinansowanie lub bezpłatny dostęp do szkoleń, rozwój form kształcenia online, zmniej-szenie liczby ewentualnie wymaganych punktów edukacyjnych. Przykładowe wypowiedzi respon-dentów przedstawiono w Tabeli 4.
Tabela 4
Przykłady odpowiedzi otwartych wskazujących na potrzeby dietetyków w związku z planowanym wprowadzeniem ustawicznego kształcenia
Dyskusja
Uzyskane wyniki wskazują na wyraźną rozbieżność pomiędzy wysokim poziomem deklaro-wanej aktywności edukacyjnej dietetyków a akceptacją dla potencjalnego formalnego systemu ustawicznego kształcenia zawodowego. Z jednej strony zdecydowana większość respondentów de-klarowała uczestnictwo w różnych formach doskonalenia zawodowego, co potwierdza, że rozwój kompetencji stanowi istotny element funkcjonowania tej grupy zawodowej. Z drugiej jednak strony jedynie część badanych w pełni popierała ewentualne wprowadzenie obligatoryjnych regulacji w tym zakresie, a istotny odsetek wyrażał postawy sceptyczne lub ambiwalentne. Uzyskane wy-niki wskazują na spójny wzorzec, w którym wysoka aktywność edukacyjna współistnieje z istot-nymi barierami systemowymi ograniczającymi akceptację formalnych regulacji. Brak istotnej za-leżności między stażem pracy a oceną potencjalnego obowiązku doszkalania sugeruje, że postawy wobec tego rozwiązania nie były wyraźnie związane z długością doświadczenia zawodowego, lecz mogły zależeć raczej od czynników systemowych, takich jak koszty, jakość i dostępność szkoleń.
Wyniki niniejszego badania są zgodne z obserwacjami z innych systemów ochrony zdrowia, gdzie podkreśla się, że skuteczność programów doskonalenia zawodowego zależy nie tylko od ich formalnego wprowadzenia, ale przede wszystkim od dostępności, jakości oraz dopasowania do realnych potrzeb praktyki zawodowej (Aleo i in., 2024; Cunningham i in., 2024). W kontekście polskiego systemu ochrony zdrowia wyniki te nabierają szczególnego znaczenia, ponieważ zawód dietetyka pozostaje wciąż słabo uregulowany, a ścieżki rozwoju zawodowego nie mają jednolitego, systemowego charakteru. Jednocześnie trwające prace i konsultacje dotyczące projektu ustawy o zawodzie dietetyka i samorządzie zawodowym dietetyków wskazują, że kwestie kwalifikacji, od-powiedzialności zawodowej i ustawicznego rozwoju zawodowego stają się przedmiotem aktualnej debaty środowiskowej i instytucjonalnej (Polskie Towarzystwo Dietetyki, 2026; Sejm Rzeczypo-spolitej Polskiej, 2026).
Istotnym elementem tej debaty jest również odnotowana w badaniu obawa części respon-dentów, że wprowadzenie formalnych regulacji może ograniczyć dostęp do zawodu. Wynik ten nie powinien być interpretowany wyłącznie jako sprzeciw wobec profesjonalizacji, lecz raczej jako sygnał potrzeby projektowania regulacji w sposób proporcjonalny, przejrzysty i stopniowy. Ewentualny system ustawicznego kształcenia powinien zatem zawierać rozwiązania przejściowe, jasne kryteria uznawania dotychczasowego doświadczenia zawodowego oraz mechanizmy zapo-biegające wykluczeniu osób aktywnych zawodowo, które mogą napotykać bariery finansowe lub organizacyjne.
Najbardziej jednoznacznym wynikiem badania jest dominująca rola barier ekonomicznych. Wysokie koszty szkoleń były wskazywane przez zdecydowaną większość respondentów jako główny czynnik ograniczający uczestnictwo w doskonaleniu zawodowym. W połączeniu z rela-tywnie niskim budżetem deklarowanym przez badanych na cele edukacyjne wskazuje to na istot-ną niespójność pomiędzy potencjalnymi wymaganiami systemowymi a realnymi możliwościami finansowymi dietetyków. Zależność między deklarowanym budżetem na doszkalanie a poziomem poparcia dla potencjalnego obowiązku kształcenia dodatkowo wzmacnia interpretację, że akcep-tacja takiego systemu jest ściśle powiązana z jego dostępnością finansową. Z perspektywy pro-jektowania polityki zdrowotnej wyniki te przemawiają za modelem finansowania, który ograni-czałby indywidualne obciążenie finansowe dietetyków. Możliwe rozwiązania obejmują częściową refundację kosztów szkoleń, dofinansowanie kursów ze środków publicznych lub samorządowych, współfinansowanie przez pracodawców oraz rozwój bezpłatnych lub niskokosztowych, akredy-towanych form kształcenia online. Taki model mógłby zwiększyć akceptację systemu, szczególnie wśród osób deklarujących niższy budżet na doszkalanie. Wyniki te wpisują się w szerszy kontekst analiz ekonomicznych, które wskazują, że choć interwencje żywieniowe mogą przynosić wymierne korzyści systemowe, rozwój kompetencji personelu często pozostaje obciążeniem indywidualnym (Schuetz i in., 2021; Mitchell, Porter, 2016).
Istotne znaczenie mają również bariery jakościowe i organizacyjne. Respondenci zwracali uwagę na niską jakość części szkoleń, brak ich standaryzacji oraz niewystarczające dopasowanie do realnych potrzeb praktyki zawodowej. Zapewnienie jakości szkoleń powinno zatem opierać się na przejrzystym systemie akredytacji organizatorów i programów kształcenia, określeniu mini-malnych standardów merytorycznych oraz monitorowaniu zgodności treści szkoleń z aktualną wiedzą naukową i potrzebami praktyki zawodowej. W zależności od przyjętego modelu regulacyj-nego rolę tę mogłyby pełnić instytucje publiczne, organizacje zawodowe lub przyszły samorząd zawodowy dietetyków, przy zachowaniu transparentnych kryteriów oceny jakości. Podobne pro-blemy identyfikowane są w badaniach prowadzonych w innych krajach, gdzie wskazuje się na ogra-niczoną integrację dietetyków w zespołach terapeutycznych oraz ich marginalizację w strukturach systemu ochrony zdrowia (Krobot i in., 2025). Równocześnie trudności związane z wdrażaniem standardów żywieniowych w praktyce klinicznej, wynikające m.in. z czynników organizacyjnych i systemowych, zostały potwierdzone także w badaniach dotyczących przestrzegania zaleceń ży-wieniowych (Zaher i in., 2025).
Wyniki niniejszego badania wskazują ponadto, że akceptacja dla potencjalnego obowiązko-wego systemu ustawicznego kształcenia byłaby silnie uzależniona od warunków jego implementa-cji. Respondenci wyraźnie akcentowali potrzebę wsparcia finansowego, zwiększenia dostępności szkoleń online oraz większej elastyczności organizacyjnej systemu. Istotna zależność między miej-scem pracy a poziomem poparcia dla potencjalnego obowiązku doszkalania sugeruje, że respon-denci funkcjonujący w bardziej sformalizowanym środowisku instytucjonalnym, takim jak szpi-tale i placówki publiczne, mogą częściej dostrzegać wartość formalnych mechanizmów rozwoju zawodowego. Jednocześnie niewielka siła związku wskazuje, że miejsce pracy nie było czynnikiem dominującym, a interpretacja wyników powinna uwzględniać również bariery ekonomiczne i or-ganizacyjne. W literaturze podkreśla się, że skuteczne systemy kształcenia powinny uwzględniać zasady dostępności, elastyczności oraz dopasowania do zmieniających się potrzeb systemu ochro-ny zdrowia (Gonzalez i in., 2023).
Wyniki niniejszego badania wpisują się również w szerszy kontekst dyskusji dotyczącej jako-ści przygotowania dietetyków do praktyki opartej na dowodach naukowych. W badaniach wykaza-no, że poziom kompetencji w zakresie praktyki opartej na dowodach wśród dietetyków jest zróżni-cowany i zależy m.in. od poziomu wykształcenia oraz doświadczenia zawodowego (Van Horn i in., 2023). Jednocześnie wskazuje się, że narzędzia służące ocenie kompetencji nie zawsze obejmują wszystkie istotne wymiary praktyki opartej na dowodach, co może prowadzić do uproszczonej oceny jakości kształcenia (Soguel i in., 2024). Może to częściowo wyjaśniać obserwowaną w niniej-szym badaniu rozbieżność pomiędzy wysoką aktywnością edukacyjną a krytyczną oceną jakości dostępnych szkoleń.
Z perspektywy rozwoju zawodowego dietetyków istotne znaczenie ma również przygotowa-nie do pełnienia bardziej zaawansowanych ról w systemie ochrony zdrowia. Podkreśla się, że roz-wój kompetencji powinien obejmować nie tylko wiedzę kliniczną, lecz także umiejętności pracy w zespołach interdyscyplinarnych oraz kompetencje przywódcze (McManus i in., 2023). Jedno-cześnie wskazuje się na rozbieżność pomiędzy kompetencjami nabywanymi w toku kształcenia a wymaganiami praktyki zawodowej, co może ograniczać efektywność wdrażania standardów opieki żywieniowej (Rogers i in., 2021).
Z perspektywy systemowej szczególne znaczenie ma rozwój edukacji między zespołami tera-peutycznymi, która sprzyja lepszej integracji dietetyków w zespołach oraz zwiększa rozumienie ich roli przez innych pracowników ochrony zdrowia (Hark, Deen, 2017). Może to przyczyniać się do ograniczenia zjawiska marginalizacji dietetyków oraz poprawy jakości opieki zdrowotnej.
Wyniki niniejszego badania mają istotne implikacje dla polityki zdrowotnej. Wskazują one, że ewentualne wprowadzenie obowiązkowego systemu ustawicznego kształcenia dietetyków w Pol-sce powinno być poprzedzone analizą realnych możliwości finansowych i organizacyjnych tej gru-py zawodowej, a także zapewnieniem odpowiedniej jakości i standaryzacji szkoleń. W przeciwnym razie istnieje ryzyko, że formalne regulacje nie przełożą się na rzeczywistą poprawę jakości opieki zdrowotnej, a jedynie zwiększą obciążenie administracyjne uczestników systemu.
W praktyce oznacza to, że potencjalny system ustawicznego kształcenia powinien być pro-jektowany w sposób uwzględniający realne możliwości finansowe dietetyków, rozwój dostęp-nych form kształcenia zdalnego oraz wprowadzenie mechanizmów akredytacji i kontroli jakości szkoleń.
Badanie posiada kilka ograniczeń. Po pierwsze, ze względu na nierównomierny rozkład re-spondentów pomiędzy województwami oraz nieprobabilistyczny charakter doboru próby, wyni-ków nie należy interpretować jako reprezentatywnych dla populacji wszystkich dietetyków w Pol-sce. Pozwalają one natomiast na identyfikację dominujących tendencji i problemów zgłaszanych przez aktywnych zawodowo respondentów. Po drugie, dane miały charakter deklaratywny, co wiąże się z ryzykiem błędów poznawczych i efektu społecznej aprobaty. Ze względu na anonimowy charakter ankiety internetowej status zawodowy respondentów opierał się na deklaracji własnej. Nie było możliwe formalne potwierdzenie dyplomu ani kwalifikacji zawodowych, co należy uznać za dodatkowe ograniczenie badania. Po trzecie, przekrojowy charakter badania uniemożliwia wnioskowanie o zależnościach przyczynowo-skutkowych. Pomimo tych ograniczeń, duża liczeb-ność próby oraz jej zróżnicowanie geograficzne i zawodowe stanowią istotną wartość poznawczą badania i pozwalają na uchwycenie ogólnych tendencji występujących w środowisku dietetyków.
Wnioski
Badani dietetycy w większości deklarowali poparcie dla potencjalnego wprowadzenia formal-nego systemu ustawicznego kształcenia zawodowego, choć poziom akceptacji tego rozwiąza-nia był zróżnicowany.
Głównymi barierami uczestnictwa w doskonaleniu zawodowym były wysokie koszty szkoleń, zróżnicowana jakość dostępnych kursów oraz trudności organizacyjne związane z łączeniem pracy i edukacji.
Akceptacja ewentualnego obowiązku doszkalania była związana przede wszystkim z dostęp-nością finansową szkoleń, elastycznością organizacyjną oraz możliwością korzystania z form online.
Staż pracy nie różnicował istotnie postaw wobec potencjalnego obowiązku doszkalania, nato-miast większe poparcie obserwowano wśród osób pracujących w szpitalach lub placówkach publicznych, regularnie uczestniczących w szkoleniach oraz deklarujących wyższy budżet na doszkalanie.
Ewentualne projektowanie systemu ustawicznego kształcenia dietetyków powinno uwzględ-niać mechanizmy finansowania, akredytacji i kontroli jakości szkoleń oraz konsultacje ze śro-dowiskiem zawodowym.
Brak odpowiedniego wsparcia finansowego, organizacyjnego i jakościowego może spowo-dować, że potencjalny system obowiązkowego kształcenia będzie postrzegany jako obciąże-nie administracyjne, a nie jako narzędzie wspierające rozwój zawodowy i poprawę jakości świadczeń.
