PL EN
ARTYKUŁ PRZEGLĄDOWY
Czwarta rewolucja przemysłowa. Skutki społeczne i gospodarcze transformacji cyfrowej
 
Więcej
Ukryj
1
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski, Polska
 
 
Data nadesłania: 08-07-2026
 
 
Data akceptacji: 18-09-2026
 
 
Data publikacji: 15-10-2026
 
 
Autor do korespondencji
Wiktoria Nowocień   

Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski, ul. Krakowskie Przedmieście 26/28, 00-927 Warszawa, Polska
 
 
Rozprawy Społeczne/Social Dissertations 2026;20(1):305-317
 
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Streszczenie: Celem artykułu jest analiza wybranych społecznych i gospodarczych konsekwencji transformacji cyfrowej w Polsce oraz identyfikacja głównych szans, zagrożeń i nierówności związanych z rozwojem technologii cyfrowych i sztucznej inteligencji w obszarze komunikacji publicznej, rynku pracy i dobrostanu jednostki. Materiał i metody: Artykuł ma charakter przeglądowy i diagnostyczny. Wykorzystano krytyczny przegląd literatury oraz analizę danych zastanych pochodzących z raportów Głównego Urzędu Statystycznego (GUS), Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE), Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej (NASK), Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) i Eurostatu, a także danych odnoszących się do poziomu cyfryzacji i wykorzystania AI w Polsce oraz Unii Europejskiej. Wyniki: Analiza wskazuje na nierównomierny przebieg transformacji cyfrowej w Polsce. Rozwój usług cyfrowych dla konsumentów współistnieje z niższym wykorzystaniem zaawansowanych technologii w przedsiębiorstwach, szczególnie w sektorze MŚP. Transformacja zwiększa dostęp do informacji, automatyzację i możliwości komunikacji, ale wiąże się także z przeciążeniem informacyjnym, ryzykiem pogorszenia dobrostanu, polaryzacją rynku pracy i nierównym rozkładem kosztów społecznych. W komunikacji publicznej i instytucjach zwiększa znaczenie przejrzystości oraz kontroli, a dane NASK wskazują na intensywne korzystanie z internetu przez młodzież i trudności z ograniczeniem czasu korzystania z telefonu. Wnioski: Ochrona indywidualnej autonomii wymaga rozwijania kreatywności, odporności poznawczej i krytycznej analizy informacji, a także przejrzystości w działaniu sztucznej inteligencji oraz odpowiedzialności instytucjonalnej. Sukces tej transformacji zależy od znalezienia równowagi między korzyściami gospodarczymi a dobrostanem społecznym.
REFERENCJE (43)
1.
Agbabiaka, O., Ojo, A., Connolly, N. (2025). Requirements for trustworthy AI-enabled automated decision-making in the public sector: A systematic review. Technological Forecasting and Social Change, 215, 124076. https://doi.org/10.1016/j.tech....
 
2.
Büchi, M. (2021). Digital well-being theory and research. New Media & Society, 26(1), 172-189. https://doi.org/10.1177/146144....
 
3.
Eurostat. (2025). 20% of EU enterprises use AI technologies. Pobrane z: https://ec.europa.eu/eurostat/... (data dostępu: 19.08.2026 r.).
 
4.
Floridi, L. (2014). The fourth revolution: How the infosphere is reshaping human reality. Oxford University Press.
 
5.
Frank, A. G. (1966). The Development of Underdevelopment. Monthly Review, 18(4), 17-31. https://doi.org/10.14452/MR-01....
 
6.
Gmyrek, P., Berg, J., Bescond, D. (2025). Generative AI and Jobs: An Analysis of Potential Effects on Global Employment. Gospodarka Narodowa. The Polish Journal of Economics, 323(3), 6-30. https://doi.org/10.33119/GN/20....
 
7.
GUS. (2025). Społeczeństwo informacyjne w Polsce w 2025 r. Główny Urząd Statystyczny. Pobrane z: https://stat.gov.pl/obszary-te... (data dostępu: 24.08.2026 r.).
 
8.
Harari, Y. N. (2018). 21 lekcji na XXI wiek. Wydawnictwo Literackie.
 
9.
Kania, M. (2025). Cyfrowa transformacja sektora MŚP – bariery, korzyści i przyszłe scenariusze rozwoju. Rozprawy Społeczne, 19(1), 261-276. https://doi.org/10.29316/rs/21....
 
10.
Kęsy, M. (2011). Społeczeństwo informacyjne w rozwoju cywilizacyjnym ludzkości. Dydaktyka Informatyki, 6, 74-92.
 
11.
Komisja Europejska. (2025). State of the Digital Decade 2025 report. Pobrane z: https://digital-strategy.ec.eu... (data dostępu: 30.05.2026 r.).
 
12.
Korgul, K., Witczak, J., Święcicki, I. (2024). AI na polskim rynku pracy. Polski Instytut Ekonomiczny. Pobrane z: https://pie.net.pl/wp-content/... (data dostępu: 24.08.2026 r.).
 
13.
Krakowski, S. (2025). Human-AI agency in the age of generative AI. Information and Organization, 35(1), 100560. https://doi.org/10.1016/j.info....
 
14.
Lahusen C., Maggetti M., Slavkovik M. (2024). Trust, trustworthiness and AI governance. Scientific Reports, 14, 20752. https://doi.org/10.1038/s41598....
 
15.
Lane, M., Saint-Martin, A. (2021). The impact of Artificial Intelligence on the labour market: What do we know so far?. OECD Social, Employment and Migration Working Papers, 256. https://doi.org/10.1787/7c8957....
 
16.
Le Bon, G. (1930). Psychologia tłumu. Księgarnia Nakładowa L. Igła.
 
17.
Lesiak, M., Święcicki, I., Witczak, J. (2025). AI w polskich przedsiębiorstwach. Point Paper nr 5. Polski Instytut Ekonomiczny.
 
18.
Ładna, A., Kamiński, K., Roślaniec, K., Wrońska, A., Błażej, M., Jankiewicz, A., Konopczyński, F., Nawrot, M. (2025). Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców – raport badawczy. NASK – Państwowy Instytut Badawczy.
 
19.
Masoud, R. H. (2025). The Attention Economy and the Collapse of Cognitive Autonomy. The Denny Center for Democratic Capitalism. Georgetown Law. Pobrane z: https://www.law.georgetown.edu... (data dostępu: 30.05.2026 r.).
 
20.
Mikrut-Majeranek, M. A. (2024). Cyfrowa sztuka a (r)ewolucja (na) rynku pracy. Rozprawy Społeczne, 18(1), 281-298. https://doi.org/10.29316/rs/18....
 
21.
Ministerstwo Cyfryzacji. (2024). Krajowy plan działania do programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie do 2030 r.” Załącznik do uchwały nr 125 Rady Ministrów z dnia 22 października 2024 r. (M.P. z 2024 r. poz. 989). Pobrane z: https://www.gov.pl/web/cyfryza... (data dostępu: 30.05.2026 r.).
 
22.
Ministerstwo Cyfryzacji. (2026). 12 milionów mObywateli. Cyfrowe usługi zmieniają Polskę. Pobrane z: https://www.gov.pl/web/cyfryza... (data dostępu: 30.05.2026 r.).
 
23.
Modrzyński, R. J. (2026). Loot boxes – gambling-like mechanisms hidden in digital games A narrative review of psychological processes, addiction risk, and regulation. Rozprawy Społeczne, 20(1), 1-10. https://doi.org/10.29316/rs/21....
 
24.
Montanari, F. (2025). ChatGPT and the others: Artificial intelligence, social actors, and political communication: A tentative sociosemiotic glance. Semiotica, 2025(262), 189-212. https://doi.org/10.1515/sem-20....
 
25.
Myjak, T. (2026). Practical approaches to the perception of innovation by final-year students. Rozprawy Społeczne, 20(1), 46-54. https://doi.org/10.29316/rs/21....
 
26.
OECD. (2023). OECD Employment Outlook 2023: Artificial Intelligence and the Labour Market. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/08785b....
 
27.
Piotrowska, M., Jurys, T., Bortel, J., Janusiewicz, J., Wagner-Tomaszewska, T., Grajek, M. (2026). Exploring the differences between young and middle-aged adults in intrinsic motivation towards healthy behaviours and mental health: cross-sectional study. Rozprawy Społeczne, 20(1), 24-34. https://doi.org/10.29316/rs/21....
 
28.
Salari, N., Beiromvand, M., Hosseinian-Far, A., Habibi, J., Babajani, F., Mohammadi, M. (2025). Impacts of generative artificial intelligence on the future of labor market: A systematic review. Computers in Human Behavior Reports, 18, 100652. https://doi.org/10.1016/j.chbr....
 
29.
Schwab, K. (2018). Czwarta rewolucja przemysłowa. Wydawnictwo Studio Emka.
 
30.
Stage, C. (2013). The online crowd: a contradiction in terms? On the potentials of Gustave Le Bon’s crowd psychology in an analysis of affective blogging. Distinktion: Scandinavian Journal of Social Theory, 14(2), 211-226. https://doi.org/10.1080/160091....
 
31.
Szpunar, M. (2018). Koncepcja bańki filtrującej a hipernarcyzm nowych mediów. Zeszyty Prasoznawcze, 61(2), 191-200. https://doi.org/10.4467/229963....
 
32.
Śledziewska, K., Włoch, R. (2024). Polish SMEs on the road to Industry 4.0 – opportunities, challenges and barriers to innovation. International Business and Global Economy, 43, 51-75. https://doi.org/10.26881/ibage....
 
33.
Śledziewska, K., Włoch, R. (2020). Gospodarka cyfrowa. Jak nowe technologie zmieniają świat. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.org/10.31338/uw.97....
 
34.
Tsvetkova, M., Yasseri, T., Pescetelli, N., Werner T. (2024). A new sociology of humans and machines. Nature Human Behaviour, 8(10), 1864-1876. https://doi.org/10.1038/s41562....
 
35.
Twenge, J. M., Joiner, T. E., Rogers, M. L., Martin, G. N. (2018). Increases in depressive symptoms, suicide-related outcomes, and suicide rates among U.S. adolescents after 2010 and links to increased new media screen time. Clinical Psychological Science, 6(1), 3-17. https://doi.org/10.1177/216770....
 
36.
Wilczyńska, M., Walenia, A., Dąbek, A., Sałabura, D., Kot, H. (2024). Potential impact of artificial intelligence on small and medium enterprises innovation in the EU: A perspective from Poland. Markets, Globalization & Development Review, 9(2), 2. https://doi.org/10.23860/MGDR-....
 
37.
Vadie, A. S., Lipták, K. (2023). Industry 4.0: New challenges for the labor market and working conditions as a result of emergence of robots and automation. Studia Ekonomiczne i Regionalne, 16(3), 434-445. https://doi.org/10.2478/ers-20....
 
38.
Venturini, T. (2023). Bruno Latour and artificial intelligence. Tecnoscienza, 14(2), 101-114. https://doi.org/10.6092/issn.2....
 
39.
Vosoughi, S., Roy, D., Aral, S. (2018). The spread of true and false news online. Science, 359(6380), 1146-1151. https://doi.org/10.1126/scienc....
 
40.
Zbirański, A. (2018). Cyfrowy tłum – charakterystyka zjawiska. Świat Idei i Polityki, 17, 261-272. https://doi.org/10.34767/SIIP.....
 
41.
Zdun, M. (2023). Rewolucja przemysłowa 4.0 jako nowy kontekst alienacji w życiu społeczno-gospodarczym. Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego, 37(2), 36-48. https://doi.org/10.24917/20801....
 
42.
Zdun, M. (2025). Inteligentny świat: czwarta rewolucja przemysłowa i eksterioryzacja rozumu. Logos i Ethos, 31(1), 55-76. https://doi.org/10.15633/lie.3....
 
43.
Zieliński, J. (2024). Przeciążenie informacyjne we współczesnym procesie edukacyjnym człowieka. Kultura – Przemiany – Edukacja, 14-15, 114-128. https://doi.org/10.15584/kpe.2....
 
eISSN:2657-9332
Journals System - logo
Scroll to top