ARTYKUŁ PRZEGLĄDOWY
Kreatywność i wyobraźnia w edukacji szkolnej jako fundament twórczego uczenia się
Więcej
Ukryj
1
Instytut Nauk Pedagogicznych
Wydział Nauk Społecznych, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Polska
Data nadesłania: 18-05-2026
Data akceptacji: 24-06-2026
Data publikacji: 17-07-2026
Autor do korespondencji
Katarzyna Nosek-Kozłowska
Instytut Nauk Pedagogicznych
Wydział Nauk Społecznych, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, ul. Żołnierska 14, 10-561 Olsztyn, Polska
Rozprawy Społeczne/Social Dissertations 2026;20(1):182-193
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Streszczenie: Celem artykułu jest ukazanie znaczenia wyobraźni jako istotnego komponentu
współczesnej edukacji oraz wskazanie jej roli w rozwijaniu kreatywności, refleksyjności
i aktywnego uczenia się. Materiał i metody: W artykule zastosowano metodę analizy literatury przedmiotu z zakresu
pedagogiki, psychologii i dydaktyki. Namysł teoretyczny obejmuje analizę zależności między wyobraźnią a kreatywnością, znaczenie myślenia narracyjnego w procesie uczenia się oraz rolę wyobraźni w konstruowaniu
wiedzy i rozumieniu rzeczywistości. Szczególną uwagę poświęcono wykorzystaniu opowieści, metafor i scenariuszy
jako narzędzi dydaktycznych wspierających interpretację treści, refleksję oraz zaangażowanie uczniów. Wyniki: Analiza wykazała, że wyobraźnia pełni istotną funkcję w procesach poznawczych i twórczych, wspierając interpretację
doświadczeń, rozwój kreatywności oraz aktywne uczestnictwo uczniów w edukacji. Narracja, metafora i działania
kreatywne sprzyjają pogłębianiu rozumienia treści, wzmacniają motywację do uczenia się oraz rozwijają kompetencje
refleksyjne i komunikacyjne. Wnioski: Marginalizowanie wyobraźni w praktyce szkolnej ogranicza możliwości twórczego i refleksyjnego funkcjonowania
uczniów. Świadome wykorzystywanie narracji, metafor i działań kreatywnych może zwiększać efektywność procesu
edukacyjnego oraz wspierać rozwój kompetencji niezbędnych we współczesnym świecie.
REFERENCJE (36)
1.
Czerepaniak-Walczak, M. (2024). Gdy wyobraźnia generuje rzeczywistość. O Tadeusza Lewowickiego wizji wyobrażeniach i wdrożeniach idei międzykulturowości. Pedagogika Społeczna, 4(94), 25-34.
https://doi.org/10.35464/1642-....
2.
Dobrołowicz, W. (1995). Psychodydaktyka kreatywności. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogiki Specjalnej.
3.
Dudzikowa, M. (2010). Esej o codzienności szkolnej z perspektywy metafory. W: M. Czerepaniak-Walczak, M. Dudzikowa (red.), Wychowanie. Pojęcia – procesy – konteksty. Interdyscyplinarne ujęcie. T. 5. Codzienność w szkole, szkoła w codzienności (s. 203-246). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
4.
Fazlagić, J. (2019). Ocena kreatywności uczniów – wyzwanie dla systemu edukacji. W: J. Fazlagić (red.), Kreatywność w systemie edukacji (s. 134-158). Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji.
5.
Fazlagić, J. (2022). Dobre praktyki w zakresie wspierania kreatywności, innowacyjności i samodzielności uczniów szkół ponadpodstawowych. Ośrodek Rozwoju Edukacji.
6.
Gładkowska-Skrobas, I. (2024). Innowacja pedagogiczna. Wyobraź sobie – trening wyobraźni. Ośrodek Rozwoju Edukacji.
7.
Górniewicz, J. (1999). Wyobraźnia społeczna. W: D. Lalak, T. Pilch (red.), Elementarne pojęcia pedagogiki społecznej i pracy socjalnej. Wydawnictwo Akademickie ŻAK.
8.
Górniewicz, J. (2001). Kategorie pedagogiczne. Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.
9.
Grabowska, A. (2024). Edukacja w XXI wieku. Barwna szkoła odpowiedzią na kryzys wyobraźni i kreatywności. Kultura i Wychowanie, 2(26), 63-94.
https://doi.org/10.25312/kiw.2....
10.
Hamer, H. (1994). Klucz do efektywności nauczania. Poradnik dla nauczycieli. Wydawnictwo Veda.
11.
Gardner, J. W. (1964). Self-Renewal, The individual and the innovative society. Literary Licensing.
12.
Kabat, M. (2013). Kreatywność w edukacji nauczyciela. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
13.
Kąkol, U., Krupa, A., Kosieradzka, A., Smagowicz, J. (2015). Proste metody pobudzania kreatywności. W: A. Kosieradzka (red.), Metody i techniki pobudzania kreatywności w organizacji i zarządzaniu (s. 124-188). edu-Libri.
14.
Kłakówna, Z. A. (2023). Bierz i czytaj. Wydawnictwo Edukacyjne.
15.
Kopciuch, L. (2020). Kreatywność a wartości. Wydawnictwo UMCS.
16.
Kotowska, M. (2015). Metafora w dyskursie edukacyjnym. Przegląd Pedagogiczny, 1(29), 335-355.
17.
Kozielecki, J. (1966). Zagadnienia psychologii myślenia. Wydawnictwo Naukowe PWN.
18.
Kozielecki, J. (1988). O człowieku wielowymiarowym. Eseje psychologiczne. Wydawnictwo Naukowe PWN.
19.
Kožuh, A. (2021). Kreatywność w pracy nauczyciela i jego uczniów. Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana.
20.
Kubiczek, B. (2004). Metody aktywizujące. Jak nauczyć uczniów uczenia się? Poradnik Nauczyciela. Wydawnictwo Nowik.
21.
Lakoff, G., Johnson, M. (2010). Metafory w naszym życiu. Wydawnictwo Aletheia.
22.
Lamri, J. (2020). Kompetencje XXI wieku. Wolters Kluwer.
23.
Nosek-Kozłowska, K. (2022). Kreatywność w pracy nauczycieli w dobie pandemii – sztuka, konieczność, a może wyzwanie?. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 17(2(65)), 93-135.
https://doi.org/10.35765/eetp.....
25.
Rejniak-Majewska, A. (2014). Wyobraźnia. W: M. Saryusz-Wolska, R. Traba, J. Kalicka (red.), Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci (s. 529-532). Wydawnictwo Naukowe Scholar.
27.
Runco, M. (2007). A Hierarchical Framework for the Study of Creativity. New Horizons in Education, 3, 1-9.
28.
Schulz, R. (1990). Twórczość. Społeczne aspekty zjawiska. Wydawnictwo Naukowe PWN.
29.
Sieradzka-Baziur, B. (2016). Wyobraźnia jako pojęcie. W: A. Królikowski, M. Łątkowski, B. Topij-Stemplińska (red.), Dzieło chwali mistrza (s. 197-209). Wydawnictwo WAM.
30.
Szmidt, K. J. (2007). Pedagogika twórczości. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
31.
Szmidt, K. J. (2010). ABC kreatywności. Wydawnictwo Difin.
32.
Szuścik, U., Raszka, R. (red.). (2019). Innowacyjność w praktyce pedagogicznej. Tom 2. Refleksje pedagogiczne w teorii i praktyce. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
33.
Stasiakiewicz, M. (2002). Zachowania twórcze w organizacji. W: M. Strykowska (red.), Współczesne organizacje – wyzwania i zagrożenia. Perspektywa psychologiczna. Wydawnictwo Fundacji Humaniora.
34.
Steiner, G. A. (red.). (1965). The Creative Organization. University of Chicago Press.
35.
Tomaszewska-Kołyszko, J. (2013). Opowieści edukacyjne, psychoedukacyjne i terapeutyczne w pracy z dziećmi. Psychologia Wychowawcza, 3, 150-164.
36.
Vetulani, J. (2011). Piękno neurobiologii. Wydawnictwo Homini.